Friday, November 05, 2004

DAGITI NANGABAK KEN ESPONSOR KADAGITI NANGABAK A SARITA ITI ATILA, 03-04.....

Kas iti pagannurotan a naimaldit iti website ti ATILA, (atilawards.blogspot.com) maipanggep iti pasalipna iti sarita, adtoyda a maipablaak iti INTERNET dagiti napagasatan a nakagun-od kadagiti pammadayaw ken naipaay metten dagiti gunggonada itay napalabas a tawen iti GUMIL Filipinas National Convention a naangay iti National Press Club, Manila idi sardam ti Abril, 16, 2003. Inyawat toy nanumo a nagsurat dagiti gunggona. ***Dagiti naggapuan/nangipaay kadagiti gunggona: ti Umuna a Gunggona/First Prize, impaay ti JATOBI, Inc. nga ipanguluan toy nanumo a pagayamyo, ti nagsurat. Maikadua a Gunggona/Second Prize, impaay ni Balasang Jacqueline B. Oloan; Maikatlo a Gunggona/Third Prize, impaay da Mr. ken Mrs. Lupo iti San Diego, CA; ti Maikapat a Gunggona/Fourth Prize, impaay da Mr. ken Mrs. Pol Atao iti Houston, Texas ken ti Maikalima a Gunggona/Fifth Prize, impaay da Mr. ken Mrs. Bobby Fortenberry iti Blessing, Texas.***


UMUNA A GUNGGONA
Dagiti Daton a Sabong iti Rio De Laoag
Sarita ni REYNALDO A. DUQUE
(Parbo a Nagan: Julian Magdiwang)


NE, apay nga imbellengmo iti karayan dagiti sabong ti sampagita, Apong Anton?

Saanko nga imbelleng, Angkuan, apok. Datonko daydiay. No kastoy a sardam ti Agosto 8, umayak latta ditoy igid ti karayan. Datonak ti karayan kadagiti nabanglo a sabong.

Ngem apay, Apong?

Panangtungpal dayta iti maysa a kari, apok. Inkarik nga agingga iti dinak ayaban ni Apo Dios, tinawen nga umayak ditoy. Kada sardam ti Agosto 8.

Ania a kari, Apong?

Kari iti maysa a lagip. Kari a kasingin ti dara. Kari a kas kapateg ti kaputotan. Ita a sardam, bisperas ti kasangay daydi Apo Roque. Inton bigat, addanto maangay a parada ditoy Laoag.

Agpayso kadi a natured a gerilia daydi Apo Roque Ablan, Apong?

Natured daydi Gobernador Ablan, apok. Kas sarsaritaek kenka no kasta a saanka a makaturog, adu dagiti nakaam-ames a padas daydi Apo Gobernador idi gubat. Saan nga agressat ti panagtambangda kadagiti singkit idi. Pudno a maysa a maingel. Saan a pulos simmuko....

Ngem agpayso kadi a saan a nasarakan ti tanemna, Apong? Nga awan ti makaammo no sibibiag pay wenno natayen?

Agpayso, apok. Agingga ita, saan pay laeng nga ammo ti yan daydi Apo Roque. Birbirokenda pay laeng ti nakaitanemanna.

Ngem adda dimo naisarita kaniak maipapan iti daydi Apo Roque, Apong!

Ania?

Maipapan iti panangraut daydi Apo Roque iti garrison dagiti Hapones ditoy Laoag.

Agurayka, apok... adda tao. Adda pay karatayna a kasla kamera ken nakaiggem iti sangapug-os a sabong.

Naimbag a rabiiyo, Apo!

Kasta met.

Siak ni Toshiro... Toshiro Akeda. Maysaak a periodista... freelance journalist. Agsursuratak....

Kasla nagan ti Hapones ti naganmo.

Haponesak a talaga, Ama Lakay.

Haponeska? Apay ngarud a nalaingka nga agsao iti Iluko?

Ha-ha! Ammok bassit, barok. 'Niat' naganmo?

Siak ni Juan. Ngem no awagannak ni Apong Anton, Angkuan, kunana kaniak. Isu met ni Apong Anton.

Maragsakanak a makaam-ammo kadakayo, Apong Anton. '

Niat' gagarayo ditoy Laoag, Apo Akeda?

Toshiro lattan, Ama Lakay. Umayko atenderan ti Ablan Day no bigat. Saanak a makaturog idiay nagdagusak, napanunotko ti agpagnapagna ditoy igid ti karayan. Kua gayam, kasla nangngegko itay nga adda salsaludsoden kenka ni Juan maipapan iti daydi Gobernador Ablan.

Wen ngarud. Salsaludsodenna ti maipapan daydi panangraut ti maingel a gobernador iti garrison dagiti Hapones ditoy Laoag.

A, uray siak, Ama Lakay... kayatko met a mangngeg dayta a pasamak iti biag daydi Apo Gobernador. Saritaenyo man ketdi kadakami ken ni Angkuan.

Ngem maysaka a Hapones, Toshiro....

Awan ti pagdanagam, Ama Lakay. Iti dara, pudno a maysaak a Hapones. Ngem adda met darak a Filipino. Filipina ni nanangko. Ken saan la a Filipina... maysa met nga Ilokana.

Isu met laeng a nalaingka nga agsao iti Iluko, Apo Toshiro!

Manong Toshiro, kunam lattan, Angkuan.Wen, ammok met bassit ti agsao iti Iluko. Idiay balaymi idiay Osaka, Iluko no kasaonak daydi nanangko. Ngem idi agkolehioakon, inadalko ti Iluko iti maysa nga unibersidad idiay Tokyo.

Atiddog a salaysayen daydi a ranget. Arinunos ti Abril 1942 idi rauten ti Ablan-Madamba Guerilla Unit ti garrison dagiti Hapones ditoy Laoag. Natnag idin ti Bataan kadagiti Hapones.Kadagidi a panawen, napudot unayen dagiti Hapones iti daydi Gobernador Roque Ablan. Ibilbilangdan ti gobernador a numero uno a kabusorda iti Ilocos Norte. Napasneken ti pananganupda kenkuana, agraman daydi Komandante Feliciano Madamba gapu kadagiti di agressat a panagtambangda. Adda bilin a nasken a matiliw daydi Apo Ablan, sibibiag man wenno natay....

AWAN ti madmadrawmo, Tony? Ania man a karkarna. Tao nga agpagnapagna wenno ania dita.

Awan met, Sarhento Owada. Aguraykayo, ania kadi ti ipaspaskil dagidiay dua a soldado a kaduayo?

Ti radawan ni Roque Abran. Sakit ti uromi dayta nga Abran. Adun a kaduatayo sordado ken kaduatayo a natay gapu iti panagtamtambangna. Am-ammom, saan kadi?

Siempre, Sarhento! Taga-Laoagak. Kalugarak ni Gobernador Ablan. Isu ti imbutosko itay napan nga eleksion. Adu ti naaramidanna a pagimbagan ti ili---

Saan itan, Tony! Isu itan ti numero uno a kabusor ti Japanese Imperiar Forces. Agingga iti adda ni Gobernador Abran, dinto masakup ti Japanese Imperiar Forces ti Irocos Norte. Gapuna a nasken a matiriw, sibibiag man wenno natay. Adda dakker a gunggona para iti asino man a makaitudo iti pagremremmenganna. Ken nasken nga agsiputka a naraing. Adda report nga agay-ayuyang ni Roque Abran ditoy Raoag!

A-ania?

Wen, Tony. Isu a raraingem ti agguardia. No sika ti makasarama ken ni Roque Abran, maited kenka ti dakkel a gunggona. Pudno met raeng nga awan ti agas-assisaw ditoy?

Wen, Sarhento Owada.

Nasayaat ngarud no kasta. Ngem dika agturtur-og, wen? Nasipnget ti rabii. Manangarriraw ti sipnget.

Dikay agdanag, Sarhento. Natibkerak iti puyat!

Ammok, Tony. Isu nga innaraka nga agguardia ditoy.Agtarekak kenka. Sungsungbatanka kadagiti opisiarko. Namatida kaniak a maysaka kadagiti sumagmamano a mapagtarkan ken napudno a Piripino.

Agyamanak, Sarhento. Kinapudnona, agingga ita, kasla diak pay la mamati a napasamak kaniak ti kastoy. Kasla tagtagainep! Agasem, dati a tagabonak iti panaderiam. Para masa iti pandesal. Ita, guardiaakon! He-he!

Napudnoka a gayyem, Tony. Ket diak maripatan dayta a garadmo.

Banzai!

Sika ti maysa kadagiti Piripino a makaammo a mangusar iti utekna. Kadagitoy a tiempo, nasken nga aramatem ti utekmo tapno agbiagka. Saan kadi, ha?

Kusto ti kunam, Sarhento. Kas kenka, mamatiak a talaga iti kinasikapmo.

Apay?

Ipagarupko idi a maysaka laeng a gagangay a Hapones. Aglaklako iti tinapay idi damo. Idi kuan, nangbangonka iti panaderiam. Simrekak a katulongan a panaderom. Gayam, sabali ti rantam ditoy Pilipinas. Itay bumtak ti gerra, maysaka gayam a soldado. Ken opisial pay!

Ha-ha! Paset ti misionko dayta, Tony.

Ania a mision, Sarhento Owada?

Ti pannakawayawaya ti sibubuker nga Asia manipud kadagiti ganggannaet. Ti Asia rumbeng nga agpaay raeng kadagiti Asiano!

Ti kunkunayo kadi a Greater Asian Co-Prosperity Sphere dayta, Sarhento?

Isu, Tony! Masapur nga agkaykaysatayo a taga-Asia para iti sapasap a pagsayaatan ti sibubuker nga Asia! Ne, narpas gayamen dagiti sordadok ti agipaskir. Saankamin nga agbayag. Agipaskirkami pay dita rikud ti kapitorio...

Sayonara, Sarhento Owada!

Sayonara, Tony.

Dakkel la ketdi a pirak ti gunggona ti asino man a makaitudo iti yan ni Roque Ablan tapno matiliw. Rinibu a pisos la ketdi! Ket dakes kano a tao ni Gobernador Ablan. Kabusor numero uno ti Ilocos Norte... adun ti singkit a pinatayna. Ngem, agurayka... am-ammok ni Gobernador Ablan. Naimbag a tao. Adu ti inaramidna a pagimbagan. Eskuela. Padanum. Ospital. Rangtay. Ken no ania ditan a pagnam-ayan. Ita, kunkuna dagiti singkit a dakes a tao. Saan...para kaniak, saan a dakes a tao ni Apo Gobernador. No dakes ti kas kenkuana, awanen ti naimbag a tao iti lubong! Ngem kua... ania ngata no siak nga agpayo ti makasalama ken ni Gobernador Ablan? Tiliwek ngata? Ngem kasano a tiliwek ti tao nga awan ti basolna? Ay, no dadduma, patiek a lamlamiongennak laeng ni Sarhento Owada. Kunkunana a napudnoak a gayyem...ngem sikapna laeng daydiay. Kayatna laeng a mayasideg ti riknak kenkuana. Ket gapu amin daytoy iti kabsatko a balasang... ni Manang Filipinas! Litsena ketdi! No saan laeng a gubat, nabayagen a pinapispisak! Uray no isu ti dati nga amok iti panaderiana, diak kayat nga isu ti makaasawa ken ni Manang Filipinas.... Idiay balay, kanayondak latta nga umsien. Apay kano a makikaduaak kadagiti Hapones? Maysaak kano a traidor. Ilaklakok kano ti ilik kadagiti singkit. Ay, ti biag a talaga. Ala wen, ala wen... traidorak, no isu. Ngem saanda kadi a makita a pagsayaatanmi amin ti ar-aramidek? Gapu ta kaduak ida, nasayaay dagiti singkit kadakami! Saankami a maaw-awanan iti rasion ken agas a kas kadagiti dadduma. Saandakami nga ul-uloden iti tengnga ti plasa tapno mapaltogan a kas kadagiti dadduma a masuspetsa a gerilia. Ket dagitoy a nam-ay, gapu iti pannakikaduak kadagiti singkit! Ngem...ngem nainkalintegan ngata nga agpayso daytoy? Ania ngata no makikaduaak laengen kadagiti gerilia? Narigat sa...awan ti maganabko malaksid iti maan-anupan a kasla agballa nga aso, kas ti mapaspasamak ita ken ni Gobernador Roque Ablan. Ngem dayawek ti kinatured ni Apo Gobernador. Pudno ti kuna ni Sarhento Owada, adun ti natay a singkit gapu iti panagtamtambangna....Ne, ania daydiay? U-uni ti gitara! A-agturong iti yanko. Ne, ania dua a lallaki a kasla naggapu dita karayan. Mangngalapda siguro, nakapayabyabda ken adda pay alat kadagiti siketda. Adda iggem nga asad ti maysa idinto nga aggitgitara ti kaduana. Hoy! Aginggakayo la dita! Sika, isardengmo ti aggitara. No saan, kalbitekon daytoy paltogko a nakapaturong kadakayo. Kasta.... Sinnokayo? Siguro, espiakayo dagiti gerilia, ania?

'Gurayka, saanka a Hapones, ania?

Ket ania koma no saan?

No saanka a Hapones, kayatna a sawen... maysaka a Filipino!

Mangloklokoka, ania? Kayatmo ta paltoganka?

Dika unay agpupudot, pari. Kas itay kunadan, nalaka a maitikleb ti di makalawlaw iti kelleb.

Ne, ta kayatnak pay a sermonan!

Saan a kasta, kabsat. Maysaka a Filipino... di rumbeng a dangram ti padam a Filipino.

Agtalnaka dita! Saan a sika ti kasarsaritak!

Ania ngata no imalok ti gitara kenkuana, Gob?

Agteppelka latta, Ciano. Narigat no madlawnata.

'Niat' pagin-innarasaasanyo dita, ha?

Kunkunami man, kabsat... kasla di maibagay kenka dayta unipormem. Kasla adda lawlawana.

"K-kua ngamin daytoy, rasion dagiti singkit. Intedda kaniak.

Ket inawatmo met, pari? Inawatmo uray no saan a mayannatup kenka?

Ania koma ti maaramidko? Intedda nga usarek, di awatek!

Uray no kasla aglanglangaka a bambanti?

Kakaisuna a libre, apay a diak awaten? Ngem ania koma ti bibiangyo, ha? Uray ania ti isuotko, awan ti bibiangyo!

Saankami a bumibiang, kabsat. No isu ti ginustom, ania ngarud. Ngem kas padam a Filipino--wenno saluyot, kunak man laengen--rebbengenmi met siguro nga ibaga kenka ti pagsayaatam.

Ala wen, ala wen. Ngem ania ti kaaddayo ditoy? Apay a rabrabii nga addakayo iti lansangan? Diyo kadi ammo a napeggad ti agpasiapasiar ita?

Napeggad? Apay, pari?

Adda damag a bumangbangibang kano ni Gobernador Ablan ditoy Laoag. Ket adu ti patrulia a Hapones ita. Amangan no masalamaandakayo!

Agyamankami iti panangisakitmo kadakami, kabsat. Ngem ibabamon dayta paltogmo. Saankami a kabusor.

Sungbatanyo ti saludsodko. Apay nga agpasiapasiarkayo?

Kas makitam, adda gitarami, pari. Mapankami tumapat. Adda napintas a balasang a mapanmi datonan iti ayat.

Sinno ti tapatanyo?

Ni kua... ni Filipinas, pari.

Ania? N-ni Manang Filipinas?

Wen, isu! Am-ammom kadi ni Filipinas, pari?

Am-ammok, a! No kabsatko!

K-kabsatmo, pari?

Wen, kabsatko! Siak ni Tony, ti adienna a lalaki!

A, wen... malagipkon, pari. Pasensiakan. Saanka a nabigbig a dagus. Nasipnget ngamin. Sa maya, nakaunipormeka.

Awan aniamanna. Dispensarenyo met ti kinasabrakko. Diak ammo a gagayyemnakayo ni Manang Filipinas.

Am-ammom kadi nga agpayso daytoy a Tony, Ciano?

Saan, Gob. Agpampammarangak laeng.

'Niat' pagpatpatanganyo?

Kua, kabsat... patuloyenmin ti mapan tumapat.

Saan a mabalin!

Apay, pari?

Diyo kad' nangngeg ti kinunak? Napeggad ita ti agbasakbasak ditoy Laoag. Aguraykayo... apay nga adda asad ken alatyo? Adda kadi tumapat a kasta ti langana?

Karigat ti biag ita, kabsat. Sa maysa, ania koma't dakesna ti agkalap? Kalpasan ti panangtapatmi ken ni manangmo a Filipinas, panggepmi ti mapan agasad dita karayan. Isu pay a panilpo iti biag....

Di mabalin ti mapan agkalap diya karayan ita!

Apay, kabsat?

Maiparit!

Ti panangtapatmi ken ni Filipinas, maiparit met, pari?

Wen! Inton maminsanen ti itatapatyo. Amangan no masalamaandakayo da Sarhento Owada. Dakkel ti aremna ken ni Manang!

Sayang dagiti insaganam a kanta, kadua. Saanta a matapatan ni Filipinas ita a rabii. Ken adda gayamen kaayan-ayat a singkit ti ay-ayatem.

Aniakayon sa? Saan pay a kaayan-ayat ni Sarhento Owada ni Manang Filipinas. Agar-arem laeng!

Ay, yaman pay, Apo! Filipinas! Timudem 'toy ararawko kenka!

Saanmo a kurenrengen 'ta gitaram!

Tangay dimo matapatan ni Filipinas kadua, nasaysayaat no kantaan laengen ni Tony, kadua!

No duaduaem pay Laing, 'toy pegges ni ayat Nalawag la unayen

Nga ulpitmo ken ranggas....

Dimo pigpigsaan! Amangan no mangngegdaka dagiti agpatpatrulia a Hapones!

Ala man, biagko,

Sawem ti pamuspusak

Tapno mabalin pay

A lipatenka, O Imnas...

Kuston! Amangan no maisagmakak iti daytoy nga ar-aramidenyo!

Lipatenkanton, wen....

Ngem addaakton idiay tanem

Ngem no ita, saan a mabalinen

Ay, itdem ni ayat

Dinak kad' pagtuoken

Yantangay siksika

Ti innak ay-ayaten!

Kuston, kunak met! Didak kadi mangngeg?

Dimo kadi kayat ti kantak, pari?

Amangan no dina kayat ti naliday a kanta, kadua. Kantaam man ketdi iti naparato!

Idiay awaymi a Bukillad

Adda maysa a mammalad

Maibaganat' masakbayan

Iti baraha ken dakulap...

Inabrasana daytoy palad

Ket kinunana: barok, makaasawakanto

Iti sangapulo ket maysa

Ngem ammok unay, o biagko,

Nga uray maysa awan mayat kaniak...

Ha-ha-ha! Kuston! Amangan no sumakit ti tianko!

Panglinglingaymi kenka daydiay, kabsat. Ammomi a naliday ti agguardia iti rabii. Adu ti ammo 'toy kaduak a kanta a makaparay-aw.

Saanen! Agawidkayo ketdin! Ne... adda pay dua a mangngalap a simmang-at manipud dita karayan. Ken... adda pay kibin nga ubing ti maysa. Alto! Asinokayo?

Kaduami ida, kabsat. Nagtutulagkami a mapan tumapat.

Kasta? Kunak no asinoda itayen. Ne, adda pay kaduayo nga ubing, a.
Anak ti Hapones dayta, kabsat. Napidutmi iti dalan...

Kasta? Este, 'niat' naganmo, barok?

Shiro.

Sero? Awan ti naganmo, kasta?

Saan, pari. Shiro.... saan a Sero.

Ania ti nagan ti tatangmo, ha?

Keda!

Ni Nanangmo?

Mama!

Diak maaw-awatan ti ibagbagam, sika nga ubing.

Nasaysayaat siguro no ibatimin kenka daytoy ubing, pari. Nataltalged no sika ti kaduana.

Ania? Ket pangipanak ngay kenkuana?

Isublim iti amana, siempre. Tutal, kaduam dagiti singkit. Ipanmo iti garrison. Am-ammoda la ketdi ti amana. Ken ania ti ammom, amangan no ikkandaka pay iti dakkel a gunggona dagiti nagannak itoy nga ubing.

Ay, wen, aya? Sige, ibatiyon kaniak ni Sero. Siakon ti makaammo. Ket dakayo---dakayo amin---agawidkayon!

Mapanak pay agkalap, kabsat.

Maiparit ti mapan iti karayan, kunak met!

Ngem agbisin ti pamiliak, kabsat.

Agbisin no agbisin! Ngem tengngedko met ti isarsarakyo.

Ne, ania dagitoy nakapaskil, kabsat? Basaek man. Ne, dakkel kano ti maited a gunggona iti makaitudo wenno makatiliw ken ni Gobernador Roque Ablan, sibibiag man wenno natay!

Dakkel a talaga! Sigurado a rinibu a pisos ti ited dagiti Hapones iti makatiliw kenkuana. Isu nga agawidkayon!

Ania ti aramidem no makitam ni Roque Ablan, kabsat?

Siempre, tiliwek! Sayang ti dakkel a gunggona!

Gapu iti gunggona, ilakom ti kailiam, kabsat?

'Nia nga ilako? Saanak a negosiante. Gunggona ti awatek.

Ngem, kabsat... presio ti ulo ni Gobernador Ablan ti dakkel a gunggona nga ididiaya dagiti Hapones.

Sa maysa, pari, awan ti basol ni Gobernador Ablan tapno tiliwem.

Ania nga awan? Ala wen, kaniak....awan siguro. Kinapudnona, raemek ti kinatured ni Gobernador Ablan. Adu ti nadamdamagko a panagtambangna a nakapasagan ti ginasut a singkit!

Kas pangarigan, ania, pari?

Kas pangarigan, idiay Solsona. Tinambangda sadiay ti dua a bagon a Hapones. Sigun ti damag, innem a pulo a singkit ti natay.

Ania pay, kabsat?

Sa manen, itay laeng napalabas a Pebrero 17, no diak maallilaw. Rinaut kano ti Ablan-Madamba Guerilla Unit ti ili ti Banna. Iti nasao a ranget, natay kano ti maysa a Major Kanor Kamatsu, dua nga opisial a Hapones, sa duapulo ket dua a singkit. Adu, adu pay dagiti nadamagko a sabali. Diak la ammo no kasano ti kinapudnoda.

Kinabannuar ti ar-aramiden ni Gobernador Ablan, pari. Apay itan a tiliwem no makitam?

Gapu iti dakkel a gunggona nga ited dagiti Hapones kenkuana, kadua.

Tiliwek ni Gobernador Ablan gapu ta dakkel ti basolna kadagiti Hapones!

Ken kangrunaanna siguro, gapu iti dakkel a gunggona, ania, pari?

Awan ti bibiangyo! Sige... pumanawkayon!

Ania ngata ti makunam, kabsat, no sika ti agsaad iti biang ni Gobernador Ablan?

Ania ti kayatmo a sawen?

Kaduadaka dagiti singkit, kabsat, saan kadi? Ania ngata no sika met ti patiliw dagiti gerilia, sibibiag man wenno natay, ket adda met gunggona nga itedda iti asino man a makatiliw kenka?

A-ania? Apay koma a patiliwdak dagiti gerilia? Awan ti basolko kadakuada!

Adda basolmo, pari. Nakikaduaka kadagiti Hapones.

N-no nakikaduaak man kadagiti singkit, gapu ta kayatko a natalged latta ti kasasaad dagiti kameng ti pamiliak... dagiti nagannak kaniak ken dagiti kakabsatko. Para iti pagsayaatan ti pamiliak ti pannakikaduak kadagiti singkit!

Kayatmo a natalged latta ti pagtaengam, kabsat. Kayatmo nga appupoen ti ayat ti pagtaengan a tinanoram. Isut' gapuna a nakikaduaka kadagiti Hapones.

K-kasta nga agpayso!

Dayawek dayta a kapanunotam, kabsat. Kayatmo ti agsakripisio para iti pagimbagan dagiti ay-ayatem iti biag. Maysa met dayta a kinabannuar.

A-agpayso?

Wen, kabsat. Ket agpadpadakayo ken ni Gobernador Ablan gapu ta kayatna met nga appupoen ti ayat ti pagtaengan a tinanoranna. Ipatpateg met ti gobernador ti pamiliana---ti asawa ken ti kakaisuna nga anakda a lalaki. Ngem adda pagpatinggaan ti ania man a banag... uray ti ayat. Para ken ni Gobernador Ablan, masansan a kunana: 'Ti ayatko iti pamiliak aggibus iti pangrugian ti ayatko iti pagiliak.'

K-kasano dayta?

Ti kayatna a sawen, adda pay nasudsudi nga ayat ngem iti panagayat iti pamilia, pari. Isu daytoy ti panagayat iti pagilian. Naggerilia ni Gobernador Ablan gapu iti panangsalaknibna iti wayawaya ken demokrasia.

K-ket gapu iti dayta a panagayat ni gobernador iti pagilianna, isu met ti basolna kadagiti singkit?

Kasta nga agpayso, pari.

Mayarig ti balaymo iti pagiliantayo, kabsat. Binasakbasak dagiti ganggannaet. Nasagradoan a lugar ti pagtaengan. Apay nga itulokmo a sakupen dagiti singkit? Kasta met ti Filipinas. Daytoy ti pagtaengantayo, kas Filipino. Sagrado daytoy a lugar. Ngem immay binasakbasak dagiti Hapones. Ania ti aramidem no umay basakbasaken ti maysa a sangsangaili ti balaymo, kabsat?

Agpungtotak! Makapatayak la ketdi iti tao no kasta ti aramidenda iti balayko!

No kasta ngarud, ammomon ti rumbeng nga aramidem manipud ita, kabsat. Basakbasaken ita dagiti Hapones ti Ilocos Norte a pagtaengam.

A-ania ti aramidek?

Paksiatem dagiti ganggannaet nga agbasakbasak ita iti pagtaengam, pari! Salaknibam ti dayaw ti pagtaengan a timmanoram. Paksiatem dagiti singkit iti Ilocos Norte!

Aguraykayo....sinnokayo. Geriliakayo? Kaduayo ni Gobernador Ablan?

Abran...Abran!

Itudotudonaka ti ubing a Hapones, Gob!

Dika latta agpadpadlaw, Ciano.

Ne, 'niat' ibagbagam, sika nga ubing?

Abran...Abran!

Diak maawatan ti ibagbagam, sika a bulilit. Agurayka....adda nagsultip, a.Aggapu dita karayan!

Addadan, Ciano.

Sultipak ida, Gob.

Ne, apay a nagsultipka, sika?

Maawatamto, kabsat....

Abran...Abran!

Adda agan-anabaab! Siguro, adda umas-asideg a patrulia a Hapones. Da Sarhento Owada siguro. Aglemmengkayo! Partakanyo!

Abran... Abran!

Adda nangngegko a kasra nagsurtip itay, Tony. Kasra aggapu ditoy. Ania daydiay?

E, siak ti nagsultip, Sarhento Owada. Pangiliwliwagko iti panagtutuglepko!

Ne, asino daytoy nga ubing?

K-kua, Sarhento... basta nakitak lattan nga agpagnapagna dita asideg. Siguro, nayaw-awan. Dina ammo ti pagawidanna...

'Gurayka, kasra am-ammok daytoy, a. Hai! Isu daytoy ti napukaw nga anak ni Teniente!

A-ania?

Isu, Tony. Nagpukaw daytoy nga ubing iti maysa a ranget... idi rauten ti Abran-Madamba Guerriria Unit ti maysa a garrisontayo. Kuna dagiti nakakita a binarud dagiti geriria ni Abran daytoy nga ubing!

D-diak ammo a kasta, Sarhento Owada. Amangan no binulosan ni Gobernador Ablan dayta!

No pudno a kasta, dayawek ti kinatakneng dayta nga Abran. No sabsabari ti nagkautibo itoy nga ubing, nangruna no ammona nga anak ti maysa nga opisiar a Hapones, saanna koman a pinakawan!

Ammok a natakneng ni Gobernador Ablan, Sarhento. Maysa a maingel!

Ania ti kunam, Tony?

H-ha? A, e... ti kunak, Sarhento, nasaysayaat siguro no ikuyogyo laengen dayta nga ubing. Ipanyo ken ni Teniente...

Ikuyogmi, Tony.

Abran...Abran!

Ne, ania ti itudtudona?

K-kua, Sarhento... dayta itudtudona ti nakakitaak kenkuana itay.

Abran... Abran!

A, ni Abran ti nagkautibo kenka?

Abran...Abran!

Hai! Maawatankan. Ni Abran ti nangtiriw kenka. Sige, mapankamin, Tony. Agridamka. Adda report a panggep a rauten ni Abran ti Raoag!

Dika agdanag, Sarhento. Naridamak a bantay. Isu a kanayon ti panagsultipko tapno saanak a makaturog. Ay, sus... dandaniakon, Apo! Naimbag ta saan a naawatan ni Sarhento Owada ti itudtudo ti ubing. Naduktalanna koman ti naglemmengan dagiti mangngalap. Ne, addaytada manen...

Agyamankami, kabsat.

Ania nga agyaman? Sige, pumanawkayon! Amangan no agsubli da Sarhento Owada. Ne... adda manen nagsultip manipud dita karayan. A-apay? Ania ti....?

Adda kakaduami dita karayan, kabsat.

K-kakaduayo? Asinoda? Ne... adda nga agpayso. Ken nagaduda... adda pay bitbitda a bay-on!

Isuda dagiti kaduami, pari.

P-papananda? Kaduayo kadi met ida a mangtapat ken ni Manang Filipinas?

Isuda dagiti kaduatayo a mangpaksiat kadagiti sangsangaili a mangrabrabngis iti tinanoram a pagtaengan, kabsat!

Dagiti mangngalap iti takdang, pari!

Ngem amangan no masakawdakayo dagiti agpatpatrulia a Hapones!

Awan ti nasken a pagdanagam, kabsat. Sige, pardasanyo, kakadua. Agannadkayo! Likmutenyo a dagus ti garrison. Ngem urayenyo ti seniasko!

A-apay nga imbilinmo a likmutenda ti garrison?

Gapu ken ni Filipinas, kabsat.

Ni Manang Filipinas? Ngem awan idiay garrison ni Manang Filipinas. Adda idiay balay!

Maawatamto, kabsat. Adda ditoy barukongko ni Filipinas!

Ne, apay a linuktam dayta alat mo? Ken... paltog ti linaonna! Adda paltogmo!

Kastan, kabsat...

A-agurayka!

Apay, kabsat?

Asinoka?

Itay pay nga inyam-ammok ti bagik kenka, kabsat.

Ne, pimmanawda lattan! Ket itay kano pay nga inyam-ammona ti bagina kaniak. Ngem dina met nasasao ti naganna kaniak, a. Ne, agurayka...ti ubing a Hapones itay, kasla adda kayatna nga ibaga. Kasla... ammokon! Ammokon! Ni Gobernador Roque Ablan daydiay a lalaki. Daydiay mangaw-awag a kanayon kaniak iti kabsat. Isu la ketdi... ket rautenda ti garrison ita a rabii!

NADARA daydi a ranget iti dayta a rabii ti Abril, 1942 iti Laoag. Nupay kasta, saan a nagballigi daydi Gobernador Roque Ablan a mangagaw iti garrison. Nagsanudda met laeng kalpasan ti napaut a dangadang....

Kasta ti napasamak idi, Apong Anton?

Wen, Angkuan, apok.

Ngem kasano nga ammoyo, Apong?

Agsipud ta siak ti guardia iti daydi a rabii itoy a pantar ti karayan, apok. Siak ti Tony a dandani nangilako iti daydi Gobernador Ablan kadagiti Hapones!

D-dakayo ti guardia iti daydi a rabii, Apo Lakay?

Wen, Toshiro. Ket gapu iti panangraut dagiti gerilia iti garrison, tiniliw ken impupokdak dagiti singkit. Natakuatanda a simmang-at manipud iti karayan dagiti dadduma a nangraut iti garrison iti daydi a rabii. Pinarigatdak...dinusadak iti nakaro. Dayta ti gapuna no apay a buldingak ita. Ngem saanko nga inako ti amin. Saanko nga impudno kadagiti Hapones nga iti daydi a rabii, nakasaritak daydi maingel a gobernador...

Ngem apay ngarud, Apong, a no agdamagak kadakayo maipapan iti panangraut daydi Apo Ablan iti garrison dagiti Hapones ditoy Laoag, saanyo a kayat a saritaen kaniak?

Gapu ta agingga ita, kasla ibainko pay laeng ti bagik, apok. No malagipko ti dandani panangilakok iti daydi gobernador kadagiti kabusor, kasla marunawak iti bain. Itoy a disso a yantayo ita, ditoy mismo ti lugar a nagpatpatanganmi iti daydi gobernador. Gapuna a no dumteng ti bisperas ti kasangayna, saanko a maliwayan ti umay ditoy, mangidaton iti sabong itoy a disso ken iti karayan. Maysa a wagas daytoy a panangipakita iti panagbabawik.

Panagkunak, Ama Lakay, lipatemon ti bainmo. Iti laksid ti amin, adda met kinabannuar a naaramidmo. Pinalubosam daydi gobernador ken dagiti kaduana a mangraut iti garrison.

Sapay koma ngarud ta kasta nga agpayso, Toshiro.

Kasta a talaga, Ama Lakay. No ut-utoben, maysa met a dakkel a sakripisio ti pannakadusam. Sakripisiom dayta iti ili a nakayanakam. Napukawmo ti maysa a matam....

Iti pannakapukawko iti maysa a matak...naluktan met ti panagkitak. Napukaw ti kinabulsekko!

Ne, kasano dayta? Diak maawatan, Apong Anton. Kasano a napukaw ti kinabulsekmo idinto ta nabuldingankayo la ngaruden?

Ha-ha-ha! Maawatamto ti kayat a sawen ni apongmo inton dumakkelka, Angkuan!

Malagipko ketdi, Apong...kasano met daydi ubing a Hapones nga imbati daydi Apo Roque kadakayo ditoy igid ti karayan? Nakalasat kadi met iti gubat?

Nakalasat, Angkuan.

Nakalasat? Kasano nga ammom, Manong Toshiro? Agsipud ta daydi ubing a Hapones, awan sabali no di siak, Angkuan. Siak daydi Shiro!

S-sika ni Sero?

Wen, siak, Ama Lakay. Idi sakbay a masubbot dagiti Amerikano ti Filipinas, naipakniak idiay Hapon, agraman ti nanangko. Taga-Laoag ti nanangko. Sayang laeng ta natay a nasapa idiay Osaka.

Yaman ken Apo Dios ta nakalasatka, Sero!

Wen, Ama Lakay... gapu iti daydi Gobernador Ablan ken gapu kenka!

Ngem, Apong... sadino kadi a talaga ti nakaitaneman daydi Apo Roque? A

wan pay ti makaammo agingga ita, apok. Di pay nabirokan ti tanemna... Kayatmo a maammuan no sadino ti uan ti tanem daydi Gobernador Ablan, Angkuan?

Wen!

Ti tanem daydi Gobernador Ablan, adda iti barukong ti tunggal ubing nga Ilokano a kas kenka, Angkuan!

Diak maawatan!

Angkuan, ibagiam ti rumusrusing a kaputotan ni Ilokano. Ket inton dumteng ti panawen a maawatamon no apay a nabuldingan ni Apongmo nga Anton tapno mapukaw ti kinabulsekna, mawatamto metten ti kayatko a sawen.

Ne, imbellengmo met ti iggemmo a sabong iti karayan, Manong Toshiro?

Idi agrubuatak idiay Osaka, insaganak daydiay a sabsabong tapno idatonko koma iti monumento daydi Gobernador Roque Ablan. Isu koma ti papanak itay ngem nakitakayo ditoy. Ngem itay mangngegko ti salaysay ni Ama Lakay, naamirisko a ditoy gayam ti rebbengna a pangidatonak iti sabsabong nga intugotko.

'Nia ti nagan dagidiay sabong nga intugotmo, Manong Toshiro?

Crysanthemum, Angkuan. Daydiay ti nailian a sabong ti Hapon.

Kadakami, sampagita ti nailian a sabongmi.

Ne, adalem gayamen ti sardam. Nasken nga agawidtan, Angkuan, apok. Masapatanto nga agriing no bigat tapno agbuyata iti parada. Sero, no addanto wayam, umaykanto met idiay nanumo a kalapawko. Sakbay nga agawidka idiay Hapon.

Wen, Ama Lakay.

Sayonara, Sero.

Dios-ti-kumuyog, Ama Lakay.... ###

1 Comments:

Blogger art tolentino ignacio said...

This comment has been removed by a blog administrator.

December 23, 2004 at 3:56 PM  

Post a Comment

<< Home